2018’e taptaze fikirler ve belki yeni yani akımların tohumları umuduyla başlarken kısa bir geri dönüş yapmak isteyenler için; geçtiğimiz yılın edebiyat aleminde neler oldu?

NOBEL ve Diğer Ödüller

Geçen yılın olaylı geçen, bolca tartışmaya yol açan ve popülaritesi ile bol bol dikkat çeken Nobel ödülü, bu yıl bahisçilerini hüsrana uğratarak Kazuo Ishiguro’ya verildi. Yazar, filmleştirilen “Beni Asla Bırakma”, “Uzak Tepeler”, “Avunamayanlar” eserleriyle tanınıyor. Haber siteleri Ishiguro’nun yazın tarzını okurlarına genellikle bir tamamlanmışlık hissi bırakmayan eserler olarak görürken İsveç Akademisi, büyük bir duygusal güce sahip romanlarında, dünyayla bir bağlantımız olduğu yanılsamasının altında yatan dipsiz uçurumu açığa çıkaran bir yazar tanımlamasıyla Ishiguro’yu bilmeyenlerine tanıttı.

2017 Nobel Edebiyat Ödülü Sahibi Kazuo Ishiguro

Peki diğer prestijli edebiyat ödülleri kimlere gitti? Yerli ve yabancı birkaç ödül kısaca şu şekilde,

Man Booker Ödülü: Lincoln in the Bardo, George Saunders

Son Liste: 4321, Paul Auster

History of Wolves,  Emily Fridlund

Exit West, Mohsin Hamid

Elmet, Fiona Mozley

Autumn , Ali Smith

 

Orhan Kemal Roman Armağanı:  Unutkan Ayna, Gürsel Korat

Pulitzer Ödülü: Kurgu: The Underground Railroad , Colson Whitehead

                          Kurgu Dışı: Evicted ,Matthew Desmond

Ulusal Kitap Ödülü : Sing, Unburied, Sing, Jesmyn Ward

 

2017 Ulusal Kitap Ödülü Sahibi Jesmyn Ward

 

Atilla İlhan Roman Ödülü: Körburun, Hikmet Hükmenoğlu

Atilla İlhan Roman Ödülü Kazananı Hikmet Hükmenoğlu

Yunus Nadi Ödülleri: Öykü Ödülü: Pera Mera, Murat Yalçın

Roman Ödülü: Sibop, Başar Başarır

Şiir Ödülü: Şiirin Kıyılarında, Başar Başarır,

Gözleri Mühacir, İhsan Tevfik

 

Folio Ödülü: The Return, Hisham Matar

Ece Temelkuran, Düğümlere Üfleyen Kadınlar kitabıyla Edinburgh Uluslararası Kitap Festivali İlk Kitap Ödülü’nü,

Sine Ergün ise Avrupa Birliği Edebiyat Ödülü’nün Türkiye ödülünü alarak bizleri gururlandırdılar.

Edinburgh Uluslararası Kitap Festivali İlk Kitap Ödülü sahibi Ece Temelkuran

 

YAZARLAR

Gelelim ülkemiz yazarlarının geçtiğimiz yılı nasıl geçirdiklerine. Ne yazık ki edebi eserlerinden veya kültürel çalışmalardan önce tutuklanma haberleri ile başlayacağız.

Kapatılan Özgür Gündem gazetesi Yayın Danışma Kurulu üyesi, fizikçi ve yazar Aslı Erdoğan, “örgüt propagandası yapmak”, “örgüt üyesi olmak” ve “halkı kışkırtmak” iddialarını içeren tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edildi.

Aynı gazetenin Yayın Danışma Kurulu üyesi ve değerli dilbilimci Necmiye Alpay da aynı iddialardan gözaltına alınıp mahkemeye verildi. Neyse ki iki edebiyatçı da şu an serbest.

Orhan Pamuk ve Elif Şafak bu yıl eserleriyle değil yaptıkları iş ve açıklamalarla gündeme geldiler. Ülkemizin şartlarında Pamuk “politik bir yazara” dönüştüğünden yakınırken,

Ben bir köprü olmak istemiyorum. Kararlılıkla Türkiye’nin geleceğinin Batı’da olduğuna inanıyorum, ben bu inançla büyüdüm: Batılı, açık, laik, burjuva bir eğitim aldım. Bugün İstanbul’da (Türkiye’de) düşünce özgürlüğü yok ve bu beni kızdırıyor, üzüyor ve allak bullak ediyor.”

demeciyle Türk toplumunun gitmesi gerektiğini düşündüğü yön hakkında düşüncelerin iletti.

Öte yandan Elif Şafak ise uluslararası ve yenilikçi bir projede yer alma başarısını gösterdi. İskoç sanatçı Katie Peterson tarafından tasarlanan ve “Geleceğin Kütüphanesi” adını taşıyan bu proje, saygıdeğer 100 yazarın kaleme aldığı metinlerden oluşuyor. Projenin asıl ilgi çeken yanı ise, metinlerin, basılacakları kağıdı sağlayacak ağaçlar yeterince büyüdüğünde, yani, 2114 yılında basılacak olmaları.

 

 

Kate Millett

 

2017 yılında aramızdan ayırlan pek çok yerli yabancı edebiyatçı da oldu. Bunlar:

Kate Millett (ABD’li feminist yazar, “Cinsel Politika” adlı kitabın yazarı)

Ahmet Cemal (Cumhuriyet yazarı, yazar ve çevirmen)

Michael Bond (Yazar, Ayı Paddington karakterinin yaratıcısı)

Sam Shepard (Oyun yazarı)

ve Muzaffer İzgü

 

  Muzaffer İzgü

 

FUARLAR

Peki okurlar 2017’de neler yaptı? Hangi fuarlara ne kadar katılım oldu ve hangi kitap ne kadar okundu?

Her sene olduğu gibi, Türkiye’nin en büyük katılımlı kitap fuarı olan 36. İstanbul Kitap Fuarı 4-12 Kasım 2017 tarihleri arasında düzenlendi.

Türkiye’nin yanı sıra Çin, İran, Almanya, Kolombiya gibi ülkelerden yaklaşık 800 katılımcının dahil olduğu fuar hakkında çıkan ilk haberlerde ilginin yoğunluğundan bahsedilse de, yayıncılar aynı görüşte değildi. Kendileri, genel katılımın %20 oranında düştüğünü düşünüyorlardı.

Ancak her yıl yaklaşık yarım milyon kişi ağırlayan fuar, bu yıl rekor kırarak 621 bin kişinin ilgisini çekerek tamamlandı. Bu rakam geçen yılki katılımın %11.3 üzerindeydi.

Fuarın bu yılki ‘Onur Yazarı’ Ayla Kutlu olurken, ‘Onur Konuğu’ ülke ise Kore Cumhuriyeti’ydi.

Füruzan

 

Aynı zamanda ‘Onur Konuğu’, Parasız Yatılı adlı eseriyle ünlenen Füruzan olan ve Kadıköy Belediyesi tarafından düzenlenen “Haydarpaşa Kitap Günleri”, okuyucuların yoğun ilgisiyle karşılandı. Fuarda ‘Onur Ödülü’, bu yazı yazılırken tutukluluğu sona eren, Cumhuriyet Kitap Eki Yayın Yönetmeni Turhan Günay’ın oldu.

Aslı Erdoğan, Turhan Günay ve Necmiye Alpay

2017 İstatistikleri

Okurlar ülke çapında fuar fuar gezdi, hayranlıkla okudukları yazarlarla tanışma fırsatı buldular. Peki 2017 yılını tamamladıktan sonra toplumumuz okumaya yeterli önemi verdi diyebilir miyiz?

TUİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) verilerine göre Türkiye’de bireyler kitap okumaya günde sadece 1 (yazıyla bir) dakika zaman ayırıyor. Buna ek olarak, Ajans Press’in araştırmasına göre akıllı telefonlarımızın başında günde ortalama 2 saat 59 dakika geçiriyoruz. Bu rakam geçtiğimiz yıla oranla %29 daha fazla.

Aynı zamanda ülkemizde yazılı medya dijital dönüşümüne devam etmeyi sürdürdü. Oxford Üniversitesi Reuters Gazetecilik Çalışma Enstitüsü Dijital Haber Raporu’na göre Türkiye’de internet kullanıcılarının %73‘ü sosyal medyayı bir haber kaynağı olarak görüyor. Bu oran, 2015’te %67 idi.

Tüm bu dönüşümlere rağmen yazın dünyası dijital dönüşüme direnen sektörlerden oldu. Yine de kaçınılmaz son gerçekleşip dönüşüm tamamen gerçekleşir mi? Bunu ileriki yıllarca göreceğiz. 2017’de en çok hangi eserler okunmuş kısaca göz atmak isteyenler için,

Kitap Yurdu, Idefix ve D&R sitelerinin hazırladığı listelerden derlenen, 2017 yılının bu yazı yazılırken en çok satan kitapları:

  1. Elia ile Yolculuk – Zülfü Livaneli
  2. Hayvanlardan Tanrılara Sapiens İnsan Türünün Kısa Bir Tarihi – Yuval Noah Harari
  3. Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu – Stefan Zweig
  4. Olağanüstü Bir Gece – Stefan Zweig
  5. Huzursuzluk – Zülfü Livaneli
  6. Ay Işığı Sokağı – Stefan Zweig
  7. AedenAkilah Azra Kohen
  8. Bir Çöküşün ÖyküsüStefan Zweig
  9. SimyacıPaulo Coelho
  10. Kürk Mantolu MadonnaSabahattin Ali

 

2017’nin en çok satan kitapları

 

İdefix’in şehre satılan kitap adedi, toplam satılan kitap sayısı, şehir nüfusu ve toplam nüfusu baz alarak yaptığı ”Türkiye Ne Okuyor?” adlı araştırmaya göre en çok kitap okunan iller sırasıyla Ankara, İstanbul, Eskişehir ve İzmir. İzmir’in hemen arkasından ise Tunceli ve Muğla geliyor.

Yapılan araştırmaya göre okurlar en çok roman ve çocuk öykülerini tercih ediyor. En çok okunan yazar ise Stefan Zweig. İkinci sırada Zülfü Livaneli, üçüncü sırada ise Hayvanlardan Tanrılara Sapiens ve Homo Deus kitaplarıyla hızlı bir çıkış yakalayan Yuval Noah Harari yer alıyor.

Listede ayrıca Yaşar Kemal, George Orwell, Jules Verne gibi oldukça ünlü yazarlar da üst sıralarda yer alıyor.

 

YENİ YAYINLAR

Peki edebiyat camiasına ülkemizde hani yayınlar giriş yaptı ve geçtiğimiz yılda doğan birlikler neler?

Ankararınca Dergi, başkentimizin teması üzerinden kültür, sanat ve edebiyat içerikleri sunmaya başlarken, Türkiye’nin ilk plak kültürü dergisi Plak Mecmuası ilk sayısı üç aylık olarak çıkarttı. Tüm yeni edebi oluşumlara başarılar dileriz.

   Ankararınca Dergi ve Plak Mecmuası

 

Ayrıca, polisiye yazarlarının tek çatı altında toplanmasını sağlamayı amaçlayan Türkiye Polisiye Yazarları Birliği kuruldu.

 

NE HABER?

Gelelim 2017 yılının edebiyat dünyasında yer alan haberlerden kısa kısa alıntılara,

Sabit Fikir’in The New York Times’a dayandırdığı habere göre, Irma Kasırgası sonrası Key West’te yaşayan yazar ve tarihçi Brewster Chamberlin ve arkadaşı Sandra Spainer, Ernest Hemingway’in 8 Eylül 1909’da, henüz 10 yaşındayken kaleme aldığı bilinen ilk öyküsünü buldu.”

“İsimsiz öykü 14 defter sayfası uzunluğunda. Metnin konusu oldukça dikkat çekici! Hemingway, bu ilk kısa öyküsünde İrlanda’da bulunan Ross Kalesi’ni tekrar inşa etmek için geri dönen ve bir gece ziyafeti veren ölü bir adamı anlatıyor.”

Hemingway’in ilk öyküsü

Grafik tasarımcılardan oluşan bir kolektif olan Super Terrain, Ray Bradbury’nin 1953 tarihli bu romanı için yaptıkları oldukça ironik bir tasarımı, geçtiğimiz günlerde Instagram hesapları üzerinden paylaştılar. Ateşe duyarlılık gösteren bu tasarımda eğer Fahrenheit 451‘i okumak istiyorsanız onu öncelikle yakmanız gerekiyor!”

 

Forbes’un ilan ettiği, 2017’nin en çok kazanan yazarları listesi:

10-Daniella Steel – 11 milyon dolar

9-E. L. James – 11,5 milyon dolar

8-Paula Hawkins – 13 milyon dolar

7-Nora Roberts – 14 milyon dolar

6-John Grisham – 14 milyon dolar

5-Stephen King – 15 milyon dolar

4-Dan Brown – 20 milyon dolar

3-Jeff Kinney – 21 milyon dolar

2-James Patterson – 87 milyon dolar

1-J. K. Rowling – 95 milyon dolar

Çizgi roman Tenten’in 1939 tarihli ‘Kral Ottokar’ın Hayaleti’ macerasının orijinal çizimlerinden bir kare, Paris’teki müzayedede yarım milyon dolara alıcı buldu.”

 

 

“Fransa’nın Grenoble kentinde çeşitli noktalara yerleştirilen otomatlardan bir, üç ya da beş dakikada okuyabileceğiniz öykülerin yanı sıra şiirler ve haikular (eğlenceli mısra) temin etmek mümkün.”

“Otomatların sisteminde yaklaşık 600 öykü bulunuyor. Bu öyküler Short Edition adlı bir web sitesi üzerinden seçiliyor. Short Edition adlı sitenin 140.000’den fazla üyesi ve 1000’den fazla yazarı bulunuyor. Otomatlarda sunulan öyküler bu sitedekiler içerisinden bir seçici kurul tarafından seçiliyor.”

Grenoble’da bir öykü otomatı

 

Ünlü şair Sylvia Plath’in bugüne dek duyulmamış iki yeni şiiri ortaya çıkarıldı.”

Yeni bir çalışma için şairin arşivinde taramalar yapan akademisyenler, bu iki şiiri şaire ait eski bir defterin arkasında bulunan bir karbon kağıdı üzerinde buldular. 50 yıldır keşfedilmeyi bekleyen şiirler Plath’in kendisi gibi şair olan eski kocası Ted Hughes’la ilişkisine dair hayal kırıklıklarını da içeriyor.

Sylvia Plath

 

görsel kaynakları:

https://media.newyorker.com/photos/590968a1ebe912338a375e56/master/w_727,c_limit/Delistraty-Kazuo-Ishiguro1.jpg

https://www.nytimes.com/2017/09/05/books/review-sing-unburied-sing-jesmyn-ward.html

http://canyayinlari.com/Blog/kisa-kisa/atill-ilhan-roman-odulu-korburun-la-hikmet-hukumenoglu-na

https://www.birgun.net/haber-detay/ece-temelkuran-a-uluslararasi-edebiyat-odulu-187883.html

https://www.birgun.net/haber-detay/abd-li-feminist-yazar-millett-hayatini-kaybetti-178148.html

http://www.izdiham.com/furuzanin-parasiz-yatili-okulu/

http://kulturservisi.com/upload/files/public/DENEME/bıdı/fuar.png

http://www.edebiyathaber.net/sayfalarinda-ankaraya-acilan-dergi-ankararinca-dergi/

http://www.edebiyathaber.net/turkiyenin-ilk-plak-kulturu-dergisi-plak-mecmuasi-cikti/

https://www.nytimes.com/2017/09/29/books/hemingway-first-story-found-in-florida.html

http://www.hindustantimes.com/books/ray-bradbury-s-fahrenheit-451-this-edition-can-be-read-only-if-you-apply-heat-to-the-pages/story-Y2C7pOEwlLieoDt02tTFhJ.html

http://www.edebiyathaber.net/orijinal-tenten-cizimine-rekor-fiyat/

http://www.theplaidzebra.com/wp-content/uploads/2015/12/5.short-story-vending-machine-1-of-1.jpg

http://www.sabitfikir.com/haber/sylvia-plathin-iki-yeni-siiri-ortaya-cikarildi