Aydın Meral

30 Ekim 2018

 

Andreas Steinhöfel’in Farklı’sını Cluster yöntemine tabi tutsak kaç farklı anlam çıkar?

11

Yoksa başka bir asal sayı mı?

Birkaç yıl önce sınıfa girdiğimde Gianni Rodari’nin Yalancılar Ülkesi’nin okuyan bir öğrencimin “Beni ters düz etti bu kitap. Bitmesin diye yavaş okudum ama bitti.” sözünü hatırladım Farklı’yı bitirdiğim an.

Dakikalarca elimde kaldı bitmiş kitap.

İnsan neler yazabiliyor böyle, diye düşündüm.

Bu kadar farklı ve bu kadar keskin!

Okuma sürecinin hiçbir anında gedik bırakmayan bir kurgu ve okuyucunun sürekli tetikte olmasını gerektiren olay örgüsü oluşturumun yanında bir cümle sonrasında bile ne olacağını kestirmenin imkansızlığında bir kitap Farklı. Kitabın böyle olması veya böyle alımlanması gayya kuyusu olmasından değil kuşkusuz çünkü Steinhöfel’in kurgusu ve kahramanlarına yüklediği görev, yazınsal yönden net ve işleniş olarak da kotarılmış bir düzeyde.

Steinhöfel’in bir edebiyat sloganı olan “Gök kubbe altında söylenmemiş söz yoktur.”u boşa çıkaran bir yeterlilikte zira Steinhöfel, yeni bir şeyler söylemiş. Yeni bir bakış, yeni bir nedensellik, yeni bir insani eğilim ve yeni birey profili oluşturuşu.

Felix’in Farklı’ya; Farklı’nın Felix’e evrilmesindeki döngünün benzeşmezliği ve çocukta bilinmezlikler bırakması, tanrısal anlatıcı yönteminin her şeye hakimliğini ve bilirliğini bile boşa çıkarmıştır. Bu seçiş, kitap sonunda bile yanıtsız soruların oluşmasını ve bunların okuyucunun beyninde dolaşmaya devam etmesine zemin hazırlamıştır.

Denizkızının gerçek olup olması bir kenarda dururken balıkçıların batıl inançlarından ötürü deniz kızının bebeğini öldürme sahnesi, tam anlamıyla bir ağıt galeyanına dönüştürür anı. Yürek burkan… Onlarca halk ağıtı gücünde bir etki.. Sarsınç.. Kahredici.. Ve Batı’nın soğukkanlılığını yerini Doğu’nun kaderselliğine bırakır. Ağlamaklı..

Steinhöfel’in merak uyandırması Arthur Conan Doyle polisiyesi ya da Agatha Christie iz sürmesi değildir. Onunkisi bir nevi kadim ruh uyanışıdır. Felix/Farklı henüz 12 yaşındadır ama diyaloglardaki söylemleri, yetişkinlere karşı yaptığı tahminlerin nutk tutuculuğu ve olacak olanları önceden kestirmesi onun yazarca nasıl ince ince işlendiğinin göstergesi. Steinhöfel, sanki tüm sermayesini Felix/Farklı’ya yüklemiştir ve çocuk bunun bilincindeymiş gibi hareket etmektedir. Dikkatli, usul usul ve karanlıktaki kara gölge gibi.

Alıntı yapılamayacak kadar çok alıntı yapılacak bölümün olması, matematiğin yaşam ve yazınla olan örgülenmesi, Alman sosyal yapısına ilişkin sunulan projeksiyonellik, çocuklara özgü dilin kemiği olmama yönü kitabın omurgasını daha da perçinlerken devreye giren vicdan unsuru; vicdanın etnisiteler, dinler ve ideolojiler üstü bir konuma konumlandırılır. Vicdan her andır ve Felix bunu ağzında bakla olarak tutar ve kitabın sonuna kadar da çıkarmaz bu baklayı. Okuyucuya sonuna kadar sürükler ve zirvede bırakır. Bu zirvede gidenin geri gelmeyeceği aşikardır ancak kimsece bunu bir mahsuru yoktur çünkü olay iyi kurgulanmıştır ve yazar okuyucunun beklentisini fazlasıyla karşılar.

Rico ve Oscar üçlemesiyle ödül alan yazarın bu üçlemesinin okullarda okutuluyor olması onun salt kurgusal metinler oluşturmakla kalmadığı, eğitsel ve gelişimsel psikolojiyi de sürece katarak metinler oluşturduğuna işaret.

Farklı kitabı, yavaş okunsa da bitti. Ardında hayalin fluluğunu, gizemini kendisiyle beraber götürse de elde insana dairliklerimize yeni bir pencere açmaktadır.

İnsanın derinliğini, ruhun gelgitlerini, bireyin kendini var etme ikirciklerini ve olmayacak olanın oluşunu göstermekte.

Kim bilir belki de işin sırrı 11’de?

Ancak sayılarının sınırına ulaşmadan 11’i nasıl anlamlandırabiliriz ki?

İyi okumalar…

 

Andreas Steinhöfel, Farklı, Çizer: Peter Schössow, Türkçeleştiren: Suzan Geridönmez, Tudem Yayınları, 2016.

 

Aydın Meral – Özyaşam Öyküsü

2010 yılında Kocaeli Üniversitesi Türkçe öğretmenliğini bitiren yazar daha sonra Mardin Artuklu Üniversitesi Kürtçe Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans (2014), Anadolu Üniversitesi Sosyoloji (2016) ve son olarak 2016’da Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinde Çocuk Edebiyatı üzerine yüksek lisans yaptı.

Daha önce Cins ve Notos dergilerinde birer öyküsü yayınlanan yazar halen bir internet sitesinde eğitim yazıları yazmakla birlikte; şiir, kısa öykü, yazınsal deneme ve dil öğretimi üzerine kitap çalışmaları sürmektedir. Yazar, Türkçe öğretmenliğini sürdürmektedir.