1892 yılında doğan Ryunosuke Akutagava Japon kısa hikayeciliğinin babası olarak kabul edilir. Akutagava ödülü olarak bilinen Japon edebiyatının önemli ödüllerinden biri onun adıyla anılmaktadır. 150 civarında kısa öykü yazmış olan yazarın Rashomon ve Çalılıklar Arasında adlı kitaplarından uyarlanan Rashomon adlı film, ünlü yönetmen Akira Kurosawa tarafından çekilmiştir. Akutagava’nın kısa hikayeleri kendine özgü farklı konuları bu filmde ustalıkla işlenmiştir. Annesinden miras kalan ruhsal hastalıklarla boğuşan Akutagava 35 yıllık hayatına intiharla son vermiştir. Amerikan edebiyatında Edgar Allen Poe groteskliğini Japon edebiyatında görebileceğimiz Akutagava hikayelerinde aklın karanlık, yaratıcı ve gotik kıvrımlarında dolaşır. Çin ve Japon halk hikayelerinden esinlenerek kendi halüsinasyonları ve paranoyak tecrübelerini de katarak eşsiz bir dünya yaratır.

1927 yılında Akutagava tarafından Japonca yazılan Kappa, akıl hastanesinde yatan bir hastanın anlattığı bir öyküye dayanır. Kappa kitabı Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi’nden çıkmış ve çevirisi Oğuz Baykara tarafından yapılmıştır. Hotakoyama Dağı’na tırmanırken bir kappa gören hasta onun peşine takılır ve kocaman bir çukurun içine düşer. Yazar kitabın ilk sayfalarında okuyucuya adeta Alice Harikalar Diyarında‘da olduğu gibi başka bir dünyanın kapılarını açar. Kappalar; Japon mitlerinde yer alan “kısa saçları, perdeli el ve ayakları ile boyları 1 metre civarı, ağırlıkları 10-15 kg arasında olan varlıklar”dır. Başlarının tepesi oval şeklindedir ve derileri de bulundukları ortama göre değişir. Kappalar dünyasında yaşamaya başlayan yazar, bu yeni geldiği dünyaya önce alışamaz ve kappaları yadırgar. İnsanlar ve kappalar arasındaki farklar karşısında şaşkına döner. Kappalar insanların giyinerek vücutlarını örtmelerini komik bulurlar ve belden aşağılarına hiçbir şey örtmezler. Kappalarca doğum kontrolü, sadece anne ve babanın istekleri açısından değerlendirilmez. Doğacak olan bebeğe anne rahimindeyken seslenilerek dünyaya gelmek isteyip istemediği sorulur. Bebek eğer istiyorsa doğar, istemezse rahme bir sıvı enjekte edilerek annenin karnı bir balon gibi söner. Doğdukları andan itibaren konuşup yürümeye başlayan Kappalar felsefik açıdan da çok gelişmiş olarak doğarlar. Kappa dünyasından gerçek dünyaya döndükten sonra yaptığı işin başarısızlığa uğraması sonucunda yeniden Kappa dünyasına dönmek isteyen hasta/anlatıcı akıl hastanesine kapatılır.

Eleştirmenlerce edebiyat tarihinin en ilginç maceralarından biri olan Jonathan Swift’in Guliver’in Gezileri kitabına benzetilen Kappa aynı zamanda politik ve sosyal bir alegori niteliği taşır. Aile kurumunu “anlamsız, manasız, saçma” olarak tanımlayan Akutagava, Kappa romanında gerçek hayatın antitezi niteliğinde kadın egemen bir toplum çizer. Mizah ve trajedinin bir arada kullanıldığı kitapta erkekler kadınlar tarafından tacize uğrar. Sanayi devrimini, işten çıkarılan işçilerin önce kesilmesi ve sonra da yemeklik kıyma yapılıp yenmesinin savunulduğu işçi kıyım yasasıyla eleştirir. Hasta/anlatıcı tarafından işçi kıyım yasalarının yadırganmasına şaşıran Kappalar, insanların da benzer politikalar uyguladığını savunurlar. Dünyadaki ölüm cezaları, suç ve adalet sistemi, din, ahlak, erdem kavramları, kurgulanan karakterler ve olaylarla irdelenir. Akutagava aklın gelgitlerinde fantastik bir dünya yaratırken, insanın karanlığından ve geleceğe dair kaygılarından bahseder.

Siyasal, sosyal ve psikolojik birçok soruna değinen Kappa, kapitalizmi de eleştirerek ütopik bir dünya yaratır. Hayal gücünün sınırlarını zorlayan Akutagava, uygarlık ölçütleriyle kappaca yaşamanın ince ayrıntılarını edebiyatla, sanatla, dinle, devlet otoritesiyle yeniden ele alıp hakikatleri gözler önüne serer. Cinsiyetçiliğe, eril egemen topluma karşı yapılmış hicivlerle dolu olan kitap, otoriteye karşı mücadele etmekte ve ölümü anlamaya çalışmaktadır. Sorgulamaların ve paradoksun zihni yitirmek pahasına irdelendiği Kappa ile Akutagava 90 yıl öncesinden bugünün sorularını yanıtlar.

 

Ryunosuke Akutagava, Kappa, Çev: Oğuz Baykara, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2. Baskı: 2015.